Ylli Polovina in italiano
VENDLINDJA KU JETOJ DHE PUNOJ QYTETI I DY VAJZAVE TË MIA
PUBLICITIKË

ĒFARĖ FSHIHET PAS MUNGESĖS SĖ FOTOS PĖR NGRITJEN E FLAMURIT NĖ 28 NĖNTOR 1912?
AMERIKĖ, PSE TĖ DUAN KAQ SHUMĖ SHQIPTARĖT
FLAMURI QĖ U NGRIT NĖ VLORĖ DHE KASTRIOTI I PESTĖ, ALEANDRO
22 NĖNTOR 1944, QYTETI I TIVARIT: ARRATISJA E BALLIT KOMBĖTAR NĖPĖR NJĖ DET TĖ MINUAR
PASARDHĖSIT NĖ ITALI TĖ SKĖNDERBEUT NĖ KRYE TĖ MBROJTJES SĖ PAVARĖSISĖ SĖ PORSASHPALLUR
Artikuj të tjerë .....



kërkoni në këtë faqe



S'AFËRMI
MIRËSEVINI

Poeti Gezim Hajdari ne studion e kolegut te tij, poetit te njohur italian Luigi Manzi
Foto: Poeti Gezim Hajdari ne studion e kolegut te tij, poetit te njohur italian Luigi Manzi
Poeti Gezim Hajdari ne Ruanda

Gazeta “Shqip” 20 dhjetor 2006

Vetëm diktatura e gjatë e një grupi bolshevikësh që për fat të trishtë kishin emigruar e studjuar në Perëndim, e mbajtën shqiptarin të mbyllur brenda trojeve të veta. Gjithë kohën tjetër, edhe pse nuk njihet si popull shtegtar, ai ka qënë shpërndarë në të gjithë botën. Pas vitit 1990 kjo dhunti e “vendit të shqiponjave” u provua sërish. U dëshmuan bashkëkombas që ikën përtej Uraleve apo në Australi dhe Alaska. Prej një amerikani me origjinë shqiptare ka ndodhur edhe më spektakolarja dhe më befasuesja: flamuri shqiptar është vendosur në Hënë. Ne akoma nuk prodhojmë dot nga gjërat më të thjeshta të zhvillimit të sotëm teknologjik, por me siguri ndonjë bashkëkombasi ynë, po të ndodhë të ulet në të ardhmen një anije kozmike në ndonjë planet tjetër, edhe atje do të lerë një gjurmë shqiptare.
Nuk është e papritur pra që here pas here nga aeroporti Fiumiçino i Romës ngrihet me avionë udhëtimi Boing për të shkuar në Azi apo në Afrikë edhe një nga tanët bashkëkombas. Ai është poeti Gëzim Hajdari. Emigruar në Itali prej më shumë se një dyzine vitesh, dy herë i diplomuar për letërsi në universitetin e Elbasanit dhe La Sapienza të Romës, autor në Itali i njëmbëdhjetë librave dhe fitues i nentë çmimeve të rendësishme, qytetar nderi për merita letrare i Frozinones, i njohur nëpërmjet përkthimeve dhe intervistave edhe në popuj të tjerë, deri edhe në SHBA, i ftuar vazhdimisht nga jo pak universitete për të mbajtur leksione, ai ka tashmë tre vite që shkon në zonat e nxehta të botës. Këto udhëtime të tij i ndjek dhe i fikson në celuloid një fotograf i njohur që bashkëpunon me të përditshmen e famshme New York Times dhe revistën prestigjioze Newswik. Quhet Piero Pomponi. Me në qendër poetin shqiptar ai bën albume tematikë bardhë e zi, kurse Gëzim Hajdari shkruan libra udhëtimi. Kështu vitin e shkuar, pas një qendrimi njëmujor në jugun e Azisë, në Filipine, Pomponi bëri albumin kurse Gëzimi librin “San Petro Gutud” ose “Udhëtim në terrin e tropikut”. Këtë fillim viti çifti i krijuesve sfiduesë prodhoi po ashtu albumin e rradhës dhe librin përkatës. Këtë herë udhëtuan në Afrikën ekuadoriane, në Ruanda. Titullin librit të tij të ri të udhëtimit Gëzim Hajdari ia gjeti kuptimplotë me fjalën “Muzungu”. Mjafton ta lexosh këtë njëqind e pesëdhjetë faqesh për të kuptuar se “Muzungu” është një fjalë me të cilën disa fëmijë ruandezë, sapo poeti ynë misionar zbriti në aeroportin e Kampalës, e thërritën për ta tallur e nëmur. Ajo do të thotë “i bardhë i ndyrë”. Ishte gjuha me të cilën prindërit e atyre fëmijëve afrikanë mallkonin dikur evropianët kolonizatorë, ata që u sollën për shumë kohë jo aq fort dritë qytetërimi se sa skllavëri dhe shfrytëzim.
Mirëpo natyrisht shqiptari Gëzim Hajdari nuk është ndonjë nga të “bardhët e ndyrë”. Ai bën pjesë në ata evropianë që në Afrikë vijnë për ta ndihmuar atë. Vijnë të shohin me sytë e tyre fatkeqësitë që popujt e saj kalojnë dhe pastaj nëpërmjet çdo mjeti të mundshëm komunikimi publik t’i denoncojnë. Poeti shqiptar në Ruanda, siç edhe një vit më parë kishte bërë në Filipine, vinte në emër të drejtësisë.
Gëzim Hajdari është dhe nuk është një shqiptar i zakonshëm. Kampala, kryeqyteti me dy milionë banorë pranë liqenit Viktoria, i konsideruar si vendi i grushteve më të mëdha të shtetit dhe i tiranëve më të përgjakshëm, nuk e tremb. Prej andej ai do të udhëtonte në veri të Ruandës, në kufi me Sudanin, ku prej njëzetë vitesh zhvillohet e egër një luftë guerrile nga më mizoret. Por edhe kjo gjë nuk e frikëson. Në aftësinë për t’u mësuar shpejt me vështirësinë ai është mirëfilli shqiptar, porse në pasionin human që i ka vënë vetes është një misionar perëndimor. “Muzungu” nuk mund të delte nga duart e tij veç si krijesë e një shqiptari të guximshëm e me shpirt protagonist ngjizur me mendësinë e kulturës qytetare e shoqërore të eurokontinentit. Në librin e tij Gëzim Hajdari gjithsesi nuk gjen arsye të përqasë fatin e dikurshëm të popullit të tij me atë të Ruandës. Nuk gjen krahasime dhe nuk do. Vetëm në një çast, pikërisht kur mbërrin në burimin e Nilit të Bardhë, i kujtohet e gjithë fëminia e tij, kur prindërit pas orëve të shkollës e çonin të ruante bagëtinë. Por edhe ky çast reflektimi për atdheun e tij ka dritë, nuk buron terr për Shqipërinë. Poeti ynë në Ruanda vendin e tij e ka të shenjtë, edhe pse si çdo elitar ka qortimet e veta për të. Fotografi i njohur Piero Pomponi e ka vënë si personazh qendror të album-udhëtimeve të tij sepse ka dalluar te ai ngarkesë epike, i duket mjaft interesante komenti i botës së trazuar me syrin e një ballkanasi.
Me një portret të veçantë, me mjekër dhe fytyrë asketi, Gëzim Hajdari po ashtu është silhuetë mjaft origjinale dhe jo më kot fotografi, duke e fiksuar në afro tremijë pamje të ndryshme, në kopertinën e librit “San Pedro Cutud” e ka fotografuar në pamjen e Krishtit të kryqëzuar. Ishte një rit që kryhej çdo vit në ishujt Filipine. Ja përse në këto albume të Piero Pomponit nuk bëhet fjalë për pozime fotomodeli apo edhe pamjesh rutinë pranë bibliotekës, para kompjuterit apo në një karrige lëkundëse buzë detit. Pamjet që fiksohen janë tronditëse, denoncuese, përcjellin jo komoditet jete pranë internetit, por thirrje e protestë kundër shfrytëzimit të popujve të lënë qëllimshëm në mizerje. Ato janë art i angazhuar e kushtrues në mbrojtje të të drejtave të kombeve të shtypur, janë denoncime kundër përdhunës që ushtrohet veçanërisht ndaj popujve afrikanë. Në këtë mision kembëngulës vitin e ardhshëm poeti Hajdari do të rikthehet sërish në Ruanda.
Kur ndodhej në Kampala ai pa të fluturonin në qiell apo të uleshin në buzë të liqenit Viktoria pelikanë nga ata që në fëmininë e tij kishte parë e dashur shumë në kënetën e Karavastasë, në Divjakë. Ishte mallëngjyer. Nuk e priste ta gjente Shqipërinë e tij aq larg. Ai lloj pelikani nuk rritet në asnjë vend tjetër në Evropë, por veç në Karavastanë e tij. Gëzim Hajdari ka lindur në Lushnjë. Për disa çaste iu duk se ishte rikthyer në vendlindjen e tij, te shtëpia përdhese e moteve të para të jetës. Gëzim Hajdari iu gëzua atyre zogjve shtegtarë edhe sepse në atë vend të largët kishin mbërritur sëbashku, si shqiptarë të mirë. Ai ishte poet, zogj poetikë ishin edhe pelikanët. Kur në ditët e mëpasshme do të shkonte në zonën e nxehtë të luftës guerrile do të gjente në duart e jo pak përleshësve automatikë kallashnikovë të prodhuar në ish-uzinën e armëve të Poliçanit, por aty, në kryeqytetin Kampala e buzë liqenit Viktoria, Shqipëria ishte vetëm një bartëse e poezisë dhe e finesës artistike.
Në Ruanda errësira e lajmeve për Shqipërinë e tij ishte e madhe. Kjo ndodhte jo thjesht nga largësia, sepse hapësirat teknologjia mediatike me kohë i ka shkurtuar, porse shumica e njerëzve të thjeshtë jetonin keq, ishin të paarsimuar e të paditur. Për vendin e tij në Ruanda dinin ndonjë gjë vetëm misionarët katolikë, disa gazetarë dhe ndonjë politikan. Por edhe në kujtesën e këtyre të fundit Shqipëria kishte lënë ndonjë gjurmë për shkak të luftës së Kosovës dhe ndërkombëtarizimit të madh të saj. Viti i turbullt 1997 për fat nuk pati gërvishur asnjë shenjë. Njëmijë e njëntëqind e nentedhjetë e shtata jonë ishte çudi për Evropën, por nuk mund të qe për Afrikën. Ca më pak nuk mund të ishte për Ruandën. Në Shqipëri edhe në atë vit të çmendur kryesisht u shti në ajër, kurse atje ku poeti kishte shkuar me misionin e denoncuesit të padrejtësive qëllohej drejtpërsëdrejti në trup. Ruanda është vendi i genocideve dhe masakrave të mëdha. Në Buçumpura janë vrarë e therrur 350 mijë vetë. Janë vende shumë të pasura e popuj të lenë në mjerim të plotë. Në “Muzungu” poeti shqiptar tregon se, duke jetuar për 15 ditë në zonën e luftës në veri të Ruandës, netëve pothuaj nuk ka fjetur nga krismat e armëve dhe qendroi në kembë për ta braktisur bazën në rastin më të parë. Kështu ai ka parë jetën llahtari të banorëve. Gëzim Hajdari për pesëmbëdhjetë ditë udhëtoi nga një fshat në tjetrin me autobuzat gërmadha të quajtura “korriera”, ku dyqind frymë ngjeshnin njeri tjetrin jo vetëm brenda, por edhe mbi ta. “Muzungu” i tij dëshmon se shpesh nga grupe e banda të armatosura autobuzët ndaleshin dhe i digjnin bashkë me udhëtarët. Ose u rripnin lëkurën të gjithëve që u binin rob. Gëzim Hajdari provon se ka vizituar kampe refugjatësh, ka takuar guerrilierë ruandezë e sudanezë, ka prekur me dorë e trishtim në sy sidomos fëmijë-ushtarë. Këta ishin me dhjetra mijra. Guerriljerët e të dy palëve i sekuestronin, i drogonin dhe i hidhnin në mësymje. Po ashtu i nisnin të bënin masakra masive, të çnderonin gratë, të digjnin fshatra. Në “Muzungu” poeti ynë në Ruanda dëshmon se ka parë me sytë e tij mijra njerëz që vdisnin nga malarja, ebola, sida, uria, mungesa e ujit. Ai përshkruan fshatra të tërë në agoni nga sida, kasolle me dymbëdhjetë fëmijë kockë e lëkurë ku disa rrinë shtrirë e nuk çohen dot. Gëzim Hajdari në “Muzungu” tregon se në Ruanda ka parë gra dhe fëmijë që ushqehen bashkë me qentë, nëpër togje plehrash. Ka parë tek pijnë ujë të turbullt, të ndotur e të zi bashkë me kafshët.
Poeti ynë që udhëton në zonat e trazuara të botës dhe denoncon padrejtësitë shkruan se megjithatë populli ruandez ka një folklor epik të madhërishëm dhe se është një popull shumë i gëzuar. Gëzim Hajdari e ngre zërin fort për të denoncuar se në zonën përvëluese mes Ruandës dhe Sudanit kalojnë të gjitha llojet e trafiqeve, prej armëve e deri te metalet e çmuara si diamantet, ari apo kolta që është lendë e parë e çmuar për anijet kozmike, radarët, telefonat celularë.
Ka shkruar një libër të vërtetë poeti ynë bashkëkombas, një libër tronditës. Me “San Pedro Cutud” dhe “Muzungu” Gëzim Hajdari është i pari në letërsinë tonë që krijon këtë gjini e ushtron këtë profil shkrimtari human e të angazhuar në mbrojtje të popujve të varfër e të nëpërkembur. Çdo krahasim i tij me Nënë Terezën do të ishte pa vend. E megjithatë...Megjithatë në thelb është po ajo kulturë humanizmi e dashurie për njerëzimin. Nuk mund të ndodhë ndryshe me një poet bashkëkombas, i cili ka në sy fluturimin e pelikanëve që rriten vetëm në Shqipëri.

Ylli Polovina

Version i printueshem
Faqja paraardhese

Kontakt: ylli@yllipolovina.com © 2007-2017 yllipolovina.com Webmaster: taulant@topciu.com